EXPLORINEER
vi

US — Ars Technica

Quan sát một ngôi sao khổng lồ nuốt chửng bạn đồng hành rồi phát nổ

Không gian2 phút đọc

Các nhà thiên văn học đã quan sát một ngôi sao khổng lồ nuốt chửng người bạn đồng hành nhỏ hơn của nó trong thiên hà Andromeda. Đây là lần đầu tiên con người ghi lại toàn bộ quá trình này.

Chuyện gì đã xảy ra?

Trong thiên hà Andromeda, một ngôi sao khổng lồ có khối lượng khoảng bảy lần Mặt Trời đã mất gần một thập kỷ để từ từ nuốt chửng người bạn đồng hành nhỏ hơn nhiều. Nhóm nghiên cứu do Viraj Karambelkar, một nhà vật lý thiên văn tại Đại học Columbia, dẫn đầu đã theo dõi toàn bộ sự việc. Họ bắt đầu từ vài thập kỷ trước khi quá trình diễn ra, cho đến vụ nổ kết thúc nó vào cuối năm 2025. Kết quả được đăng trên tạp chí Nature.

Những con số chính

  • Ngôi sao khổng lồ nặng khoảng 7 lần Mặt Trời.
  • Quá trình nuốt chửng kéo dài gần 10 năm.
  • Vụ nổ kết thúc sự việc vào cuối năm 2025.
  • Ngôi sao khổng lồ đã sáng dần lên trong 7 năm trước khi nhóm nghiên cứu chú ý đến nó.

Hiện tượng "lớp vỏ chung" là gì?

Một số cặp sao quay rất gần nhau, gần đến mức chúng không thể hình thành ở khoảng cách đó. Các nhà khoa học cho rằng quỹ đạo của chúng đã bị thu hẹp lại. Lời giải thích hàng đầu là hiện tượng gọi là tiến hóa lớp vỏ chung. Khi một ngôi sao già đi, nó phình to thành sao khổng lồ, và lớp ngoài của nó có thể bao lấy người bạn đồng hành. Hai sao lúc này cùng chung một lớp khí lỏng lẻo. Khi sao nhỏ kéo lê qua lớp khí, ma sát làm nó mất năng lượng quỹ đạo và dần rơi vào trong. Tùy vào lượng khí bị mất đi, cặp sao có thể quay trên quỹ đạo gần hơn nhiều, hoặc hợp nhất thành một.

Vì sao chuyện này quan trọng?

Hiện tượng này được đề xuất từ những năm 1970 để giải thích cách các cặp sao gần nhau nhất hình thành. Nhưng trước nay chưa ai từng bắt gặp nó đang diễn ra. Việc quan sát trực tiếp giúp các nhà khoa học kiểm chứng lời giải thích đó. Karambelkar cũng nói rằng quá trình này chỉ kéo dài vài năm hoặc vài thập kỷ. Với thời gian sống của sao tính bằng hàng triệu năm, đây chỉ là một chớp nhoáng trong vũ trụ.

Điều cần theo dõi

  • Các nhà khoa học sẽ tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn cách lớp vỏ chung hình thành và biến mất.
  • Nhóm nghiên cứu dùng kính viễn vọng hồng ngoại WINTER tại Đài quan sát Palomar và dữ liệu từ sứ mệnh NEOWISE của NASA để tìm thêm các hệ sao tương tự.

Chú giải

WINTER
Kính viễn vọng hồng ngoại đặt tại Đài quan sát Palomar, dùng để quan sát các thay đổi độ sáng của sao.
NEOWISE
Sứ mệnh của NASA khảo sát bầu trời bằng tia hồng ngoại.
Nature
Tạp chí khoa học uy tín, nơi công bố các nghiên cứu mới.

Quảng cáo

Thêm 150 từ, học 10 từ mỗi ngày

Sổ từ vựng Dicter chỉ đưa những từ bạn đã thuộc vào sổ ôn tập.

Không gianThe Register

Tàu thám hiểm và tàu quỹ đạo của NASA trên sao Hỏa gặp trục trặc

NASA cho biết tàu thám hiểm Perseverance và tàu quỹ đạo Odyssey trên sao Hỏa cùng gặp sự cố trong tuần này. Perseverance mất khả năng hoạt động của cả radio chính lẫn radio dự phòng, buộc phải chuyển sang đường truyền tốc độ dữ liệu thấp khiến các hoạt động khoa học bị tạm dừng; còn Odyssey chuyển sang chế độ an toàn sau khi một bánh phản ứng ngừng quay, và có thể phải kết thúc sứ mệnh nếu cần dùng đến bộ đẩy khi lượng nhiên liệu chỉ còn đủ vài tháng.

Không gianArs Technica

Sự cố Starshield của SpaceX tại Ukraine có thể đe dọa mảng kinh doanh quân sự rộng lớn hơn

Dân biểu Jim Himes (Dân chủ, Connecticut), dự kiến sẽ làm chủ tịch Ủy ban Tình báo Hạ viện vào tháng 1, đã đe dọa rút lại ủng hộ việc tài trợ cho các hệ thống do chính phủ sở hữu từ SpaceX, trong bối cảnh cuộc điều tra về việc sử dụng Starshield tại Ukraine đang diễn ra. Trong thư gửi Elon Musk, ông nói rằng việc SpaceX có thể đơn phương sửa đổi hợp đồng với chính phủ Mỹ và thiếu phản hồi đối với giám sát của Quốc hội khiến mọi hợp đồng của chính phủ Mỹ với công ty này bị đặt câu hỏi. Việc dịch vụ Starshield bị gián đoạn tại một số khu vực của Ukraine, làm mất kết nối với các máy bay không người lái dùng để chống lại các cuộc tấn công của Nga, đã gây chỉ trích, kể cả từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy.

Không gianTechCrunch

Chip có thể chịu được môi trường vũ trụ. Còn tài chính cho chúng thì sao?

Việc xây dựng trung tâm dữ liệu trong không gian gặp nhiều trở ngại về kỹ thuật và thiếu tên lửa đưa chip lên quỹ đạo, và việc tài trợ cho chip cũng là một thách thức khác. Các thương vụ trung tâm dữ liệu hiện nay dựa vào nợ có tài sản đảm bảo là chip, mà bên cho vay có thể thu hồi và bán lại khi vỡ nợ, nhưng không thể thu hồi chip đang ở trên quỹ đạo. Theo Financial Times, các bên cho vay trong thương vụ tài trợ chip trị giá 40 tỷ USD của SpaceX yêu cầu không dùng chip cho kế hoạch trung tâm dữ liệu quỹ đạo, nhưng chưa rõ SpaceX có đồng ý hay không.

Không gianVnExpress

Cú bắt tàu vũ trụ Starship bằng đũa gắp nhìn từ tháp phóng

SpaceX công bố video quay chậm từ các camera gần đỉnh tháp phóng cao 146 m, ghi lại lần đầu tiên tầng trên Starship được cánh tay cơ khí thu hồi tại Starbase, nam Texas, ngày 14/11. Tàu Ship chịu nhiệt trên 1.000°C khi đi qua khí quyển, dùng động cơ Raptor để chuyển từ tư thế nằm ngang sang thẳng đứng và được dẫn vào giữa hai cánh tay để giữ lại giữa không trung. SpaceX dự kiến bắt kép trong chuyến bay 15, nhưng tầng đẩy Super Heavy phải chuyển hướng hạ cánh xuống vịnh Mexico do cảnh báo cạn nhiên liệu và phát nổ gần mặt nước.